Edep Nedir
Çıktım ilim meclisine kıldım eyledim taleb,
Meğer ilim çok ötelerdeymiş illa edeb illa edeb.
Edep;
takatin yettiği kadar haykırmak nefsine sessizce
edepsizler duyana kadar
gözyaşıyla yüzü yıkamaktır edep...
Edeb bir tac-ı nur imiş Hüda'dan
Giy ol tacı emin ol her beladan
Edep?, insanı hayvandan ayıran bir özellik? ?Âdemî zâde eger bî edebest, âdem nist/Fark der cismi benî âdemü hayvan edebest.?
Mevlâna, Mesnevisinde böyle diyor. Eskilerin, insanı değerlendirmedeki bir ölçüsüydü edep? Yani Mevlâna?ya göre, ?Âdemoğlunda edep bulunmazsa, o âdem değildir. İnsan ile hayvan cismi arasındaki fark edeptir.?
?Ehl-i diller arasında aradım; kıldım talep/Her hüner makbul imiş; illâ edep illâ edep.? Demek ki edep, ilimden öte bir şeyâ?¦ Onsuz ilim tahsil etmenin pek de bir önemi yok. Daha doğrusu, tahsil edilen ilim, eğer sahibine edep kazandırmamışsa, ona ilim değil, malumat demek daha doğru olur. Onun için, ?Edep ehli ilimden hâlî olmaz/Edepsiz ilim okuyan âlim olmaz.? denilmiştir.
Bir gün Peygamberimizin lâl-ü güher beyanları karşısında, Hazreti Ebubekir Efendimiz kendini tutamayıp ?Ey Allahın Resulü!? der. ?Bu kadar güzel konuşup davranmayı, bu kadar mükemmel edebi nereden öğrendin?? Efendimiz şöyle buyurur: ?Beni Rabbim terbiye etti; ne güzel terbiye etti!?
Edep kelimesini, ?Sadece büyüklere saygı göstermek.? şeklinde, dar bir anlam içine hapsedersek, bu kelimeye haksızlık etmiş oluruz. Bakışımızdan duruşumuza kadar her şey, edep kelimesinin kapsama alanına girer. Öyleyse sakın terk-i edepten! Edep, ?hayâ? demekse eğer, o da Efendimizin ifadesine göre dinin yarısıysa, geriye ne kalıyor ki? Velhasıl illâ edep, illâ edep!?
Hz peygamber (s.a.s) 'in sünnetine uygun olarak yapılan hareketlerdir.''ALLAH'ın ve peygamber'in emir ve yasaklarına uygun biçimde hareket etmektir.
Güzel ahlak konusunda da örnegimiz olan Hz.Peygamber (s.a.s) ahlakça insanların en güzeli idi.Peygamberimizin güzel ahlakı tarif ederken şöyle buyurmuştur:'' iyilik güzel ahlaktır;fenalık da kalbin yatışmadıgı ve halkın duymasını hoş görmediğin şeydir.''buyurmuştur.
''İnsanlarınen hayırlısı ahlakça en güzel olanıdır .''''Kıyamet günü müminin mizanında güzel ahlaktan daha agır bir şey bulunmaz ve her halde ALLAH ,çirkin ve kötü sözlü kimseyi sevmez.''
AYET VE HADİSLER IŞIĞINDA ADAB-I MUAŞERETTEN ÖRNEKLER
*Herkese karşı tatlı dilli güler yüzlü açık kalpli olmak ALLAH iyi huylu güler yüzlü kimseyi sever.
*Kötülüğe karşı iyilikte bulunmak ve halkın eziyetlerine karşı sabırlı olmak .ALLAH katında sıddıkların mertebelerine erişmek için zulmedeni affetmek ,irtibatıkurmak esirgeyenne esirgemeden vermek gerekir.
*Küskünlüğe ,dargınlığa ,düşmanlığa son vermek .MÜSLÜMAN 'ın müslümanla üç günden fazla dargın kalması helal degildir.
*Dargın iki müslümanın arasını bulmaya çalışmak ,yalan söylemenin caiz oldugu yerlerden biri dargınların barışmalarını saglamak için söylenen yalandır.
*İnsanların kusurlarını arşatırmamak ,bilakis bu kusurları örtmeye çalışmak.
*Her insanla kapasite ve mevkilerine göre konuşmak cahille ilmi konuşma yapılamayacagı gibi ,alimlede cahille konuşuldugu gibi konuşulmaz .insanlara akıllarına göre hitap edilmelidir.
*Büyüklere hürmet ve saygı;küçüklere ,düşkünlere şefkat ve merhamet ;özellikle aile arasındaki fertlere iyi muamele etmek İslam'ın esaslarındandır.
*Herkes hakkında hayır dilemek ve yardımda bulunmak müslüman kardeşliğin bir özelliğidir.
*Selam müslümanlar arasında sevgi baglarının kurulmasında önemli bir arçtır.selam vermek sünnet almak farzdır.
*Karşılaşan iki müslüman birbirlerinin ellerini tutarak müsafaha eder,Peygamber'e (s.a.s)salavat okur,hal hatır sorarlar.
*Aksırana karşı hayır dua etmek .aksıran kişi ''elhamdülillah'' der,yanındakimüslüman ''yerhamükellah''yani ''allah sana merhamet etsin' diye dua eder.
